Waarom we vrijwillig vastlopen in onze eigen fantasieën
Alexei Yurchak bedacht het woord “hypernormalisatie” toen hij keek naar de late Sovjet-Unie. Een gek idee eigenlijk: mensen die wisten dat het systeem niet klopte, maar toch meededen alsof alles normaal was. Ze speelden een toneelstuk waarvan iedereen wist dat het nep was.
Ik zag hierin iets herkenbaars voor onze tijd. Onze schermen zijn geworden tot diezelfde theaterscène.
De bubbel die we zelf bouwen
Social media hebben ruimtes gecreëerd waar je alleen maar bevestiging vindt. Wat daar gebeurt, voelt veilig. Maar het is een valkuil. Extreme ideeën krijgen vleugels omdat niemand ze tegenhoudt. Het algoritme weet dat je blijft kijken als je gelijk krijgt. Dus laat het je zien. En nog eens. En nog eens.
Binnen deze muren worden ideeën die buiten de deur als absurd worden gezien, langzaam normaal. De constante stroom van content die je wereldbeeld bevestigt, creëert een warm bad van sociale validatie. Dat werkt verslavend.
De menselijke prijs
Neem QAnon of Incels. Mensen die daar zitten, zoeken vaak iets anders dan complottheorieën. Ze zoeken erkenning. Een plek waar ze niet alleen zijn. Dat maakt het zo moeilijk om weg te gaan. Want als je twijfelt, val je uit de groep. En dat gevoel van eenzaamheid is erger dan elke leugen.
Hoe meer ze deelnemen, hoe sterker de realiteit wordt die ze hebben geschapen. Zelfs als er tegenstrijdigheden opduiken, is de sociale druk om mee te spelen in dit toneelstuk te groot. Je valt uit de groep als je twijfelt, en dat is een prijs die niemand wil betalen.
Dit voelt verrassend bekend. Het lijkt precies op wat Yurchak zag: burgers die rollen spelen in een systeem dat ze privé als belachelijk erkennen. Het grote verschil? Wij kiezen hier zelf voor. Maar het eindresultaat is hetzelfde: we houden gezamenlijk een illusie in stand door rituelen van deelname.
Het gevaar van comfort
Terwijl ik hierover nadenk, besef ik hoe gevaarlijk dit is. Deze hyperrealiteiten vreten de grond onder onze voeten weg. Als we erin verdwijnen, verliezen we het contact met de feiten die ons samenbinden. De troost van bevestiging en het gemak van bevestiging van onze eigen vooroordelen leiden ons naar polarisatie. We raken de waarheid kwijt.
Een gezonde samenleving heeft een gedeelde basis nodig. Zonder die basis kunnen we niet meer met elkaar praten. We praten langs elkaar heen in verschillende talen van de werkelijkheid.
Geen zwart-wit beeld
Natuurlijk is niet alles zwart-wit. Sommige online gemeenschappen zijn gezond. Sommige mensen blijven kritisch. Het internet biedt ook meer diversiteit dan de gesloten systemen van vroeger; er zijn altijd nog deuren naar buiten.
Maar de drempel om weg te gaan wordt steeds hoger. En dat is het gevaar. We moeten leren om te twijfelen. Aan onszelf, aan de informatie, aan de echo die we horen. Alleen dan houden we de verbinding met de werkelijkheid.
Een keuze die we moeten maken
In een landschap dat steeds meer uit elkaar valt, moeten we waakzaam blijven. We moeten de verleiding van deze comfortabele, maar valse werelden weerstaan. Alleen door actief te kiezen voor de gedeelde, soms onaangename realiteit, kunnen we de verbinding bewaren die nodig is voor een gezonde samenleving.
Het is niet makkelijk. Het kost moeite om te twijfelen aan wat je liever gelooft. Maar het is de enige weg die ons bij elkaar houdt.
Over deze tekst
Via via stuitte ik op het begrip hypernormalisatie. Ik ging mij hier verder in verdiepen en zag steeds meer parallellen tussen de ontwikkelingen op “sociale” media en de ideeën van Alexei Yurchak en de documentaire HyperNormalisation van Adam Curtis. Dit onderwerp intrigeert mij, en ik zal het in de toekomst verder verkennen.
Hoe de wereld zich ontwikkelt vanuit een politiek oogpunt (een uiteenvallende wereldorde) én technologisch oogpunt (kunstmatige intelligentie) zou ons moeten wakkerschudden. Een realiteitscheck is nodig. Op dit blog zal ik die zoektocht documenteren.
Geef een reactie